معنی و مفهوم شرق و غرب در قرآن کریم

معنی و مفهوم شرق و غرب در قرآن

.

آیا می دانید شرق و غرب در قرآن به چه معناست؟ آيا در قرآن از جهات چهارگانه نامبرده شده؟

.

به گزارش ایران ناز در قرآن كريم، در مناسبت هاي مختلف به واژه «مشرق» و «مغرب» به صورت مفرد، تثنيه و جمع اشاره شده است كه به معناي جهت جغرافيايي آمده است از جمله:

 

1. مشرق و مغرب به معناي جهت جغرافيايي (شرق و غرب)، چنان كه قرآن كريم مي فرمايد: [1]«ولله المشرق و المغرب فاينما تولوا فثم وجه الله ان الله واسع عليم» «مشرق و مغرب از آن خداست و به هر طرف رو كنيد، خدا آنجاست، خداوند بي نياز و داناست» از آيه مذكور برمي آيد كه خداوند در همه جهات حاضر و ناظر است و موجودي مادي نيست كه متعلق به يك جهت ويژه، باشد بلكه او درتمام جهات وجود دارد.[2] و منظور از «مشرق» و «مغرب» جهات شش گانه است و خداوند متعال در همه جا و در تمام جهات وجود دارد و تمام جهات هستي در تسلط قدرت اوست.

 

يا در آيه 142، همين سوره، مجدداً مشرق و مغرب به معناي جهات شش گانه آمده است همچنين در سوره ها و آيات: بقره 177، و 258؛ شعرا، 28، معراج،40، صافات 5، زمل، 9، الرحمن، 17،[3]

 

در آيات مذكور گاهي تعبير به مشرق و مغرب به صورت مفرد شده و گاهي تعبير به «مشرقين» و «مغربين» آمده است.

 

2. گاهي منظور طرف يا اطراف خاص طلوع يا غروب خورشيد مي باشد، چنان كه در آيه 258، سوره بقره در داستان و احتجاج حضرت ابراهيم ـ عليه السّلام ـ بر ضد نمروديان به طلوع (مشرق) و غروب (مغرب) اشاره شده است.[4]

 

3. جهات چهارگانه شرق و غرب و جهات بين آن دو است كه شامل جنوب و شمال مي شود، چنان كه خداوند متعال مي فرمايد: «قال رب المشرق و المغرب و ما بينهما ان كنتم تعقلون؛[5] (موسي) گفت: «او پروردگار مشرق و مغرب و آنچه ميان آن دو است، مي باشد اگر شما عقل و انديشه خود را به كار مي گرفتيد.»

 

4. گاهي نيز كلمه «مشرق» و «مغرب» به بعد كروي بودن زمين اشاره مي كرد. از آنجا كه در هر دو نيم كره، يك مشرق و يك مغرب وجود دارد، پس در نتيجه كرة زمين دو مشرق و دو مغرب وجود دارد، چنان كه قرآن كريم مي فرمايد: «رب المشرقين و رب المغربين»[6]

 

5. گاهي نيز «مشرق» و «مغرب» در قرآن كريم، اشاره به بخش هاي متعدد طلوع و غروب دارد چنان كه خداوند متعال مي فرمايد: « وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذينَ كانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغارِبَهَا…؛[7] و مشرق ها و مغرب هاي پر بركت زمين را به آن قوم تضعيف شده (زير زنجير ظلم و ستم) واگذار كرديم…»

 

توضيح آنكه زمين هاي پهناور به خاطر خاصيت كروي بودن زمين در افق ها، مشرق ها و مغرب ها اختلاف دارند.[8]

 

همچنين در قرآن كريم به جهات ديگر نيز اشاره شده است مانند: جهت فوق و تحت؛ چنان خداوند متعال مي فرمايد: «لأكلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم…؛[9] از آسمان و زمين روزي خواهند خورد…».

و نيز سوره واقعه، آيه 41 و…

بنابراين، در قرآن كريم از جهات شش گانه سخن آمده است.

==========================
[1] . بقره/ 115.
[2] . ر.ك: مكارم شيرازي، ناصر و همكاران، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلامية، ج1، ص 295.
[3] . ر.ك: همان، ذيل آيات مذكور.
[4]ِ . ر.ك، تفسير نمونه، همان، ج1م ص 215، 211.
[5] . شعرا/ 28.
[6] . رحمن/ 17.
[7] . اعراف/ 137، و صافات/ 5، و معارج/ 40.
[8] . ر.ك، مكارم شيرازي، ناصر و همكاران، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلامية، ج 6، ص 329.
[9] . مائده/ 66.