سوء ظن

راهکارهایی برای آنکه مورد سوء ظن واقع نشوید

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در نگاه اول ممكن است سوءظن بى‏اختیار حاصل شود و اگر در این مرحله باقى بماند و به مرحله عمل كشیده نشود حرمتى ندارد و زیان آن محدود مى‏باشد، ولى اگر به آن ترتیب اثر داده شود، گناه و حرام مى‏باشد و ترتیب اثر دادن به آن در دو مرحله مى‏باشد:

1ـ مرحله قلبى: یعنى در درون خود این گمان بدش را تصدیق كند و آن را در درون انكار و نفى ننماید و احتمال اشتباه ندهد. علماى اخلاق این مرحله را غیبت قلبى مى‏نامند و آن را حرام دانسته‏اند. پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) در این باره فرموده است: به هر كس بدگمان شوى، آن را تصدیق و باور مكن. (نقطه‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، آیة‏الله مهدوى كنى، ص 165).

2ـ مرحله عملى: یعنى بیان این گمان بد براى دیگران و یا اتهام وارد نمودن به كسى به صرف این احتمال و غیبت كردن از او بر این اساس. در روایتى از پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه و آله) مى‏خوانیم: خداوند، خون و مال و آبروى مسلمان را محترم شمرده و بدگمانى به او را حرام نموده است (نقطه‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، آیة‏الله مهدوى كنى، ص 168).

امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «هر کس به برادر مۆمنش تهمت بزند، همان گونه که نمک در آب حل می شود، ایمان در قلب او از بین خواهد رفت»

زیان‏ها و آثار بد بدگمانى:

1ـ گوشه‏گیر شدن شخص بدگمان، در روایتى از على(علیه السلام) مى‏خوانیم: كسى كه به مردم گمان خوبى ندارد و نسبت به آنان خوش‏گمان نمى‏باشد، از تمام مردم وحشت مى‏كند(نقطه‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، آیة‏الله مهدوى كنى، ص 172).

2ـ بدگمانى باعث گسستن رشته الفت و دوستى میان مردم مى‏شود و تفرقه و جدایى را بین مردم حاكم مى‏سازد. از على(علیه السلام) روایت شده است: بر هر كه بدگمانى چیره شود، صلح و صفا میان او و دوستانش از میان مى‏رود(نقطه‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، آیة‏الله مهدوى كنى، ص 173).

3ـ از نظر معنوى نیز بدگمانى، عبادت را تباه مى‏سازد و اثر آن را از بین مى‏برد. باز در این مورد على(علیه السلام) مى‏فرماید: از بدگمانى بپرهیز. چون اثر عبادت را از بین مى‏برد و گناه انسان را بزرگ مى‏كند. ایمان با بدگمانى جمع نمى‏شود. گمان بد نسبت به انسان نیكوكار، بدترین گناه و زشت‏ترین ظلم است(نقطه‏هاى آغاز در اخلاق اسلامى، آیة‏الله مهدوى كنى، ص 173).  

1. اگر چه لازم است انسان نهایت تلاش خود را انجام دهد تا در معرض بدگمانی و سوء ظندیگران قرار نگیرد. با این وجود، ممکن است که یک فرد به دلیل موقعیت اجتماعی، مالی یا شغلی خاصی که دارد، هر چند که انسان پاکی باشد، مورد بدگمانی یا حسادت دیگران قرار گرفته و متهم به گناه شود و مورد آزار و اذیت آنان واقع شود.

کسی که دچار این تهمت ها شده، باید بداند که وظیفه او راضی نگه داشتن خدا است نه دیگران؛ زیرا آن کسی که حساب رسی اعمال انسان ها را برعهده دارد و پاداش و جزای آن را خواهد داد، خدا است نه دوستان و اطرافیان یا همکاران؛ از این رو، نباید زیاد نگران باشد و برای حرف دیگران، خود را آزار دهد، بلکه باید بر خدا توکل کند و چشم امید به رحمت و پاداش های بزرگ او داشته باشد.

در روایتى از پیامبر بزرگوار اسلام(صلی الله علیه و آله) مى‏خوانیم: خداوند، خون و مال و آبروى مسلمان را محترم شمرده و بدگمانى به او را حرام نموده است

2. اما کسانی که بدون دلیل به دیگران بدگمان شده و به مۆمنان تهمت می زنند، باید بدانند که دچار گناه بزرگی شده و باید به سرعت از گناه خود توبه کرده و از کسی که به او تهمت زده اند، حلالیت بطلبند. تهمت به دیگران، از گناهان کبیره محسوب می شود که می تواند آخرت انسان را تباه کند و عذابی بزرگ برای تهمت زننده مهیا سازد. این گناه، از برخی گناهان کبیره دیگر همچون غیبت نیز بزرگ تر و بدتر است؛ زیرا غیبت عبارت از سخن گفتن از عیوبی است که در دیگران وجود دارد، ولی تهمت، بیان کردن مطالب غیر واقعی و دروغ درباره دیگران است. خداوند در قرآن درباره بدگمانی چنین فرموده است: «إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ»؛[1] برخی از بدگمانی ها، گناه محسوب می شود.

حال وقتی که گمان بد نسبت به دیگران، گناه محسوب می شود، اگر کسی این بدگمانی را به زبان جاری کند و به دیگران منتقل کند که به آن تهمت و افتراء گفته می شود، چه گناه بزرگی محسوب خواهد شد؟ از این رو در روایات، موضع سختی در مقابل این کار زشت گرفته شده است. امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «هر کس به برادر مۆمنش تهمت بزند، همان گونه که نمک در آب حل می شود، ایمان در قلب او از بین خواهد رفت».[2]

چهارده معصوم (ع)...